In 1646 publiceerde de Engelse arts en schrijver Thomas Browne een boek met de titel Pseudodoxia Epidemica, vrij vertaald "Wijdverspreide misvattingen". Het thema van dat boek is dat de mensheid veel te goedgelovig is. Al sinds Eva luisterde naar de slang in het paradijs, hebben mensen verzinsels voor zoete koek geslikt. Tussen de verhalen die Browne kritisch onder de loep neemt, is ook het verhaal van de liefde van pelikanen voor hun jongen.
Het wonderlijke verhaal van die ouderliefde is hiernaast afgebeeld in een miniatuur uit het Bestiarium van het museum (afb. 1). De kern ervan is het volgende: kort nadat ze uit het ei zijn gekomen, slaan de jongen van de pelikaan hun ouders in het gezicht. De ouders slaan terug en doen dat zo hard dat de kuikens het niet overleven. Na drie dagen van groot verdriet pikt de moeder haar eigen borst open en laat haar bloed over de jongen stromen. Zo doet ze hen uit de dood verrijzen.
Of Browne dit verhaal terecht een "misvatting" noemt, zullen we nog zien. Wijdverspreid was het in ieder geval wel en eigenlijk is dat nog steeds zo. Die populariteit is niet zo moeilijk te verklaren. Het beeld van een ouder die zijn kinderen tot leven wekt door ze met zijn eigen bloed te besprenkelen deed christenen al heel vroeg onweerstaanbaar denken aan Jezus. Jezus stierf aan het kruis en tijdens elke mis herdenkt men dat hij zich op die wijze opofferde voor de mensheid.
Lees het hele verhaal (auteur Hans Brandhorst) op http://collecties.meermanno.nl/handschriften/pelikaan
Afb. Drukkersmerk dat onder meer gebruikt werd door de Leidse boekhandelaar Philippe de Croy in het midden van de 17de eeuw. Diens winkel heette l'Enseigne du Pellican, het teken van de pelikaan.
Reacties